Egzamin państwowy oblany: odsetek oblanych na prawie i Twoje opcje

Autorka tego wpisu

Marie – ekspertka od egzaminów państwowych

Marie doradza studentom prawa w krytycznych fazach egzaminacyjnych i szczegółowo zna zasady podejścia „na próbę” oraz powtórek w poszczególnych krajach związkowych.

Pierwszy egzamin państwowy jest napisany, wynik przychodzi – i brzmi „niezaliczony”. Dla wielu studentów prawa to moment, którego bali się od pierwszego semestru. Słusznie, ale z innego powodu, niż myślą: na egzaminie państwowym nikt nie oblewa przez jeden zły tydzień, tylko dlatego, że egzamin sprawdza materiał z kilku lat studiów naraz.

Ten artykuł pokazuje, jaki jest naprawdę odsetek oblanych na 1. i 2. egzaminie państwowym z prawa, ile razy możesz powtórzyć egzamin i co naprawdę dzieje się po ostatecznym niezaliczeniu – z aktualnymi danymi Federalnego Urzędu Sprawiedliwości zamiast niejasnych szacunków. Kto chce wiedzieć, jak prawo wypada na tle innych wymagających kierunków, znajdzie osobne zestawienie dotyczące najtrudniejszego kształcenia w Niemczech.

Pierwszy egzamin państwowy z prawa: odsetek oblanych w liczbach

Przy 1. egzaminie państwowym z prawa odsetek oblanych jest rzeczywiście wysoki – ale nie tak wysoki, jak krąży na niektórych forach. Według aktualnej statystyki kształcenia Federalnego Urzędu Sprawiedliwości, opublikowanej 30.06.2026 dla rocznika egzaminacyjnego 2024, w skali kraju 27,4 procent uczestników nie zdało państwowego egzaminu z przedmiotów obowiązkowych. Odsetek zdanych wyniósł 72,6 procent.

Odsetek od lat utrzymuje się stabilnie około 27 procent. Ostatecznie oblało – czyli po wykorzystaniu wszystkich podejść – wyraźnie mniej osób: 2024 ten udział wynosił 3,1 procent wszystkich uczestników, co odpowiada 413 osobom w skali kraju, według statystyki Federalnego Urzędu Sprawiedliwości. Większość osób, które raz oblały, zdaje więc w drugim lub trzecim podejściu.

Dla porządku: państwowy egzamin z przedmiotów obowiązkowych składa się zwykle z kilku kilkugodzinnych prac pisemnych z prawa cywilnego, karnego i publicznego oraz z egzaminu ustnego na końcu. Oblewasz, gdy średnia z obu części pozostaje poniżej progu zaliczenia – pojedyncza słaba praca zwykle nie wystarcza, jeśli inne wyniki ją równoważą.

Podejście „na próbę”, powtórka, podejście poprawkowe

Ile razy możesz powtórzyć pierwszy egzamin państwowy, nie reguluje państwo federalne, lecz każdy kraj związkowy osobno w swoim rozporządzeniu o kształceniu i egzaminach. Podstawowa konstrukcja jest w większości krajów podobna, w szczegółach jednak wyraźnie się różni.

Ważne: te trzy przykłady pokazują przepisy dużych krajów związkowych – w zależności od kraju terminy, limity semestrów i wyjątki mogą się różnić. Kto zda w pierwszym podejściu, może w wielu krajach dodatkowo jednorazowo poprawić ocenę, np. w ramach podejścia poprawkowego według § 15 JAPO lub § 23 JAPrO. Jeśli wypadniesz przy tym gorzej, obowiązuje jednak pierwotna ocena.

Praktycznie oznacza to: między dwoma terminami egzaminów mija zwykle kilka miesięcy, w których musisz zapisać się na nowo. Zdanych już pojedynczych prac pisemnych zazwyczaj nie da się „uratować” – przy powtórce piszesz cały państwowy egzamin z przedmiotów obowiązkowych od nowa, nie tylko części, które się nie udały. To ważna różnica w porównaniu z wieloma uczelnianymi egzaminami modułowymi, gdzie pojedyncze zaliczenia zostają.

Drugi egzamin państwowy (aplikacja) niezaliczony

2. egzamin państwowy po aplikacji uchodzi za trudniejszy. W skali kraju odsetek oblanych wynosił tu 2024 12,5 procent – 1.158 z 9.242 przystępujących nie zdało, według statystyki kształcenia Federalnego Urzędu Sprawiedliwości. Odsetek zdanych wynoszący 87,5 procent rozkłada się jednak bardzo różnie między kraje związkowe: Berlin osiągnął 2024 93,4 procent, Badenia-Wirtembergia 93,1 procent. W Bawarii odsetek zdanych wyniósł 83,2 procent, w Nadrenii Północnej-Westfalii 84,4 procent, w Saksonii-Anhalt 81,7 procent.

Kto powtarza egzamin, ma dobre szanse: spośród 955 osób powtarzających w roczniku 2024 zdało 684 w drugim lub kolejnym podejściu – to skuteczność 71,6 procent.

Więcej o konkretnych opcjach znajdziesz w naszym poradniku o trzecim podejściu po dwukrotnym oblaniu.

Ostatecznie oblany – co naprawdę jest zablokowane?

Po ostatnim możliwym podejściu – regularnym plus podejściu „na próbę”, w Nadrenii Północnej-Westfalii ewentualnie plus powtórce w przypadku szczególnie uzasadnionym – pierwszy egzamin państwowy jest ostatecznie niezaliczony. To moment, w którym w sieci często mówi się ogólnie o „ogólnokrajowej blokadzie”. Jest to prawda tylko z wyraźnymi ograniczeniami.

Nie dotyczy to natomiast innych kierunków i dróg. Wiele wydziałów oferuje po niepowodzeniu na egzaminie państwowym LL.B. (Bachelor of Laws) jako alternatywny dyplom, często przy niewielkim dodatkowym nakładzie pracy. Także kierunki takie jak Wirtschaftsjurist (prawnik gospodarczy) czy prawo gospodarcze to samodzielne dyplomy licencjackie i magisterskie bez egzaminu państwowego i pozostają otwarte. Kto chce studiować w Austrii lub Szwajcarii, też może to zrobić, bo niemieckojęzyczne studia prawnicze nie są tam objęte niemiecką blokadą. I oczywiście każdy zupełnie inny kierunek w Niemczech pozostaje opcją. Szczegółowy przegląd Twoich możliwości po ostatecznym niezaliczeniu zebraliśmy w osobnym poradniku.

Dlaczego tak wielu oblewa państwowy egzamin z prawa

Wysoki odsetek oblanych ma zrozumiałe przyczyny. Egzamin państwowy sprawdza nie jeden semestr, lecz cały materiał z czterech do pięciu lat studiów – kto za późno zaczyna skoncentrowaną powtórkę, wpada pod ogromną presję czasu. Dochodzi format prac: kilkugodzinne prace pod presją czasu to co innego niż egzamin semestralny, a kto tego nie trenował, nie kończy prac.

Wielu poza tym nie docenia, jak bardzo egzamin państwowy opiera się na wiedzy podstawowej, a nie szczegółowej, i jak wyraźnie surowiej ocenia się niż na uczelni – „befriedigend” (dostateczny plus) jest na egzaminie państwowym już bardzo dobrym wynikiem. Wreszcie lęk przed egzaminem odgrywa większą rolę, niż wielu przyznaje: zwłaszcza przy ostatnim możliwym podejściu osoby powtarzające często opowiadają o blackoutach, mimo że materiał właściwie siedzi w głowie.

Dochodzi problem strukturalny: wielu zaczyna intensywne przygotowania do egzaminu dopiero, gdy zbliża się termin zapisów, zamiast wcześnie ułożyć plan nauki obejmujący kilka dziedzin prawa. Kto ostatnie miesiące przed egzaminem spędza na przeglądaniu skryptów zamiast na pisaniu prac pod presją czasu, brak realnych warunków egzaminu odczuwa dopiero w dniu egzaminu – wtedy jest za późno, by to nadrobić.

Jak skutecznie przejść powtórkę

Kto przy drugim lub trzecim podejściu stosuje tę samą strategię nauki co za pierwszym razem, ryzykuje ponowne oblanie. Skuteczniejsza jest zwykle świadoma zmiana metody przy powtórce zamiast ponownego czytania starych streszczeń. Także egzamin ustny, należący do państwowego egzaminu z przedmiotów obowiązkowych, można celowo trenować – wskazówki na egzamin ustny znajdziesz w naszym osobnym poradniku.

Nauczyciele i medycyna: krótki przegląd

Także państwowy egzamin nauczycielski podlega prawu krajowemu: podejście „na próbę”, powtórka i liczba podejść różnią się w zależności od kraju związkowego i typu szkoły podobnie mocno jak w prawie. Po drugim egzaminie państwowym, czyli po aplikacji, przy ostatecznym niezaliczeniu zwykle nie ma już możliwości zatrudnienia w służbie urzędniczej – pozostają jednak alternatywy, takie jak szkoły prywatne, instytuty korepetycji czy przejście do administracji szkolnej z innej ścieżki. Wiarygodnego ogólnokrajowego odsetka oblanych jak przy egzaminie z prawa nie da się w tym przypadku rzetelnie podać, ponieważ statystyki poszczególnych ministerstw edukacji są zbierane i publikowane w różny sposób.

Na studiach medycznych obowiązują znowu inne zasady i inne liczby, a egzaminuje IMPP zamiast krajowych urzędów egzaminów prawniczych. Aktualne odsetki oblanych na Physikum i na kolejnych egzaminach państwowych z medycyny zebraliśmy wraz z oficjalnymi danymi IMPP w osobnym artykule: Odsetek oblanych na Physikum – przegląd.

Podsumowanie: egzamin państwowy oblany

Niezdany egzamin państwowy nie jest dowodem, że nie nadajesz się do zawodu. Liczby pokazują, że dobra co czwarta osoba oblewa za pierwszym razem, i nie oznacza to automatycznie przekreślonej kariery. Liczy się to, co wyniesiesz z pierwszego podejścia: bardziej realistyczne planowanie czasu, więcej treningu na starych pracach i, w razie potrzeby, profesjonalne wsparcie w przygotowaniach.

„Odsetek oblanych mówi coś o egzaminie, nie o Twojej przydatności jako prawnika. Liczy się to, co zrobisz inaczej w następnym podejściu.”