Przyszli lekarze zdają egzamin państwowy, przyszli prawnicy pierwszy egzamin państwowy – a kto chce pracować jako psychoterapeuta lub psychoterapeutka, musi przejść egzamin zatwierdzający. Inaczej niż przy większości zawodów medycznych droga do niego właśnie się zmienia: od 2020 działają równolegle dwa zupełnie różne systemy szkolenia, z innym przebiegiem egzaminu i innymi wskaźnikami zdawalności.
Często szuka się też hasła PiA – pojęcie, które szybko wprowadza zamieszanie: PiA oznacza tu psychoterapeutę w szkoleniu (Psychotherapeut in Ausbildung), a nie praktycznie zintegrowane szkolenie wychowawców, które w sieci pojawia się pod tym samym skrótem. Także Heilpraktiker dla psychoterapii nie ma nic wspólnego z tym egzaminem – przechodzi zupełnie inną, urzędową kontrolę w urzędzie zdrowia. Ten artykuł wyjaśnia, co dziś oznacza egzamin zatwierdzający z psychoterapii, jaki naprawdę jest wskaźnik niezaliczeń, jak wygląda przebieg egzaminu i kiedy przypadają najbliższe terminy.
Najważniejsze w skrócie
- Od reformy 2020 istnieją dwie równoległe drogi do uprawnienia: nowe studia bezpośrednie z własnym egzaminem (MPF + AoPP) oraz dawne szkolenie PiA z klasycznym egzaminem pisemnym i ustnym IMPP
- Dawne szkolenie PiA trwa najpóźniej do 31 sierpnia 2032 (przypadki wyjątkowe do 2035), uregulowane w § 27 PsychThG
- Pisemny egzamin IMPP w dawnym szkoleniu ma tradycyjnie niski wskaźnik niezaliczeń – poniżej 4 procent
- Dla nowego egzaminu zatwierdzającego (MPF/AoPP) nie ma jeszcze urzędowego, ogólnokrajowego wskaźnika niezaliczeń – badania podają wartości od około 8 do ponad 20 procent
- Egzamin odbywa się dwa razy w roku, na wiosnę i jesienią, a zgłoszenia przyjmuje właściwy krajowy urząd egzaminacyjny
Spis treści
- Egzamin zatwierdzający z psychoterapii: co dziś oznacza pojęcie
- Dawne szkolenie PiA czy nowe studia bezpośrednie: dwie drogi do uprawnienia
- Wskaźnik niezaliczeń na egzaminie zatwierdzającym z psychoterapii: liczby
- Jak przebiega egzamin – zależnie od drogi szkolenia
- Terminy egzaminu i zgłoszenia
- Dlaczego szkolenie PiA uchodzi za szczególnie trudne
Egzamin zatwierdzający z psychoterapii: co dziś oznacza pojęcie
Egzamin zatwierdzający z psychoterapii to państwowy egzamin, po którym uzyskuje się uprawnienie (Approbation) psychoterapeuty lub psychoterapeutki – czyli uprawnienie do wykonywania zawodu leczniczego, porównywalne z zatwierdzeniem lekarskim. Bez niego nie możesz rozliczać się z kasami ani nazywać się psychoterapeutą, niezależnie od tego, ile godzin szkolenia czy semestrów praktyki już zgromadziłeś.
Sytuacja jest myląca, bo droga do tego egzaminu od 2020 nie jest już jednolita. Kto szuka informacji o egzaminie z psychoterapii, trafia więc na bardzo różne dane – zależnie od tego, czy źródło odnosi się do dawnego, czy nowego systemu. Właśnie to rozróżnienie jest najczęstszym źródłem nieporozumień w tym temacie i decyduje o tym, który wskaźnik niezaliczeń i który przebieg egzaminu są dla ciebie w ogóle istotne.
Dawne szkolenie PiA czy nowe studia bezpośrednie: dwie drogi do uprawnienia
Wraz z reformą ustawy o zawodach psychoterapeutów (PsychThG), która weszła w życie 1 września 2020, szkolenie psychoterapeutów zostało gruntownie przeorganizowane. Od tej pory pięcioletnie studia bezpośrednie z psychoterapii (licencjat i uniwersalny magister) prowadzą wprost do państwowego egzaminu zatwierdzającego według nowego rozporządzenia o zatwierdzeniu (PsychThApprO). Po nim następuje wieloletnie dokształcanie na uzyskanie kompetencji specjalistycznej (Fachkunde) jako odrębny, osobno uregulowany krok.
Równolegle działa dalej dawne szkolenie: kto rozpoczął studia z psychologii przed datą graniczną, może ukończyć podyplomowe szkolenie PiA w uznanym instytucie szkoleniowym na podstawie dawnych przepisów. Przepis przejściowy zapisano w § 27 PsychThG – szkolenie musi zostać ukończone najpóźniej do 31 sierpnia 2032; w udokumentowanych przypadkach wyjątkowych, np. choroby lub ciąży, termin wydłuża się o maksymalnie trzy lata, do 31 sierpnia 2035.
Obie drogi kończą się uprawnieniem – dlatego oba pojawiają się pod hasłem egzamin zatwierdzający z psychoterapii, choć treść, przebieg i statystyki wyraźnie się różnią.
Wskaźnik niezaliczeń na egzaminie zatwierdzającym z psychoterapii: liczby
Pytanie o wskaźnik niezaliczeń w szkoleniu PiA można rzetelnie rozstrzygnąć tylko z podziałem na system. Dla dawnego pisemnego egzaminu IMPP (Instytut ds. Pytań Egzaminacyjnych z Medycyny i Farmacji) publikuje on regularnie raporty wynikowe. Po przeliczeniu wynika z nich dla terminu jesiennego 2025 wskaźnik niezaliczeń na poziomie 0,72 procent u psychologicznych psychoterapeutów i psychoterapeutek oraz 2,64 procent w psychoterapii dzieci i młodzieży. W dłuższym okresie – lata 2004 do 2013 – średni wskaźnik niezaliczeń wynosił około 3,74 procent. Pisemna część dawnego szkolenia nigdy więc nie była wąskim gardłem, jakiego wielu się spodziewa.
Nowy egzamin zatwierdzający (MPF i AoPP) jest zbyt młody, by można go ocenić w skali kraju jednolicie – IMPP odpowiada w nowym systemie tylko za AoPP, a część praktyczną z kazusami organizują kraje związkowe samodzielnie. Ogólnokrajowa ankieta internetowa dotycząca wiosennego terminu 2025 wśród nieco ponad 350 uczestników z ośmiu krajów związkowych wykazała wskaźnik niezaliczeń w AoPP na poziomie ok. 8 procent. Mniejsza, niezależna ankieta z 66 uczestnikami podała dla tego samego terminu łączny wskaźnik niezaliczeń na poziomie 22,73 procent. Obie wartości pochodzą z badań, a nie z pełnego badania urzędowego – rzetelniejsze dane pojawią się dopiero przy większej liczbie roczników egzaminacyjnych.
Już teraz można stwierdzić: nowa, bardziej praktyczna forma egzaminu ze stacjami parkurowymi i rozmowami o przypadkach jest odbierana przez wielu jako bardziej wymagająca niż dawny test wielokrotnego wyboru – nie dlatego, że wymaga mniej wiedzy fachowej, lecz dlatego, że sama sytuacja egzaminacyjna jest inna.
Egzamin zagrożony?
Istnieją dyskretne sposoby, by w krytycznej sytuacji egzaminacyjnej zapewnić sobie dodatkowe poczucie pewności
Dowiedz się więcej o zestawie do ściągania
Jak przebiega egzamin – zależnie od drogi szkolenia
Także przebieg wymaga spojrzenia na konkretny system. W dawnym szkoleniu PiA egzamin zatwierdzający składa się z dwóch części: pisemnego egzaminu wielokrotnego wyboru, który IMPP opracowuje na podstawie ogólnokrajowego katalogu treści, oraz ustnego egzaminu z prezentacją przypadku przed komisją egzaminacyjną. Obie części przeprowadza się osobno dla psychoterapii psychologicznej i psychoterapii dzieci i młodzieży.
W nowych studiach bezpośrednich nie ma już klasycznego pisemnego egzaminu. Zamiast tego egzamin praktyczny z kazusami (MPF) to rozmowa fachowa trwająca 40–45 minut z dwiema osobami egzaminującymi, w której sprawdza się, czy potrafisz rzeczowo i uzasadniając omówić cztery samodzielnie przygotowane wywiady z pacjentem. Uzupełnia go egzamin praktyczno-zorientowany AoPP (egzamin parkurowy zorientowany na zastosowanie): dwie stacje po 30 minut, poprzedzone czasem na przygotowanie, w których trzeba poradzić sobie z realistycznymi sytuacjami pacjentów na podstawie opisów przypadków – tematy z psychoterapii dzieci i młodzieży mogą pojawiać się w około jednej piątej zadań. Kto niezależnie od formatu chce oswoić szczególną presję rozmowy egzaminacyjnej, znajdzie dodatkowe wskazówki w naszym artykule o wskazówkach na egzamin ustny.
Terminy egzaminu i zgłoszenia
Terminy egzaminu zatwierdzającego z psychoterapii mają stały rytm: egzamin odbywa się dwa razy w roku, na wiosnę (zwykle w połowie marca) i późnym latem (zwykle pod koniec sierpnia). Dla 2026 były to 12 marca i 20 sierpnia, dla 2027 IMPP podaje 18 marca i 26 sierpnia – ostateczne, wiążące dla ciebie terminy oraz ewentualne odchylenia obowiązujące w poszczególnych krajach znajdziesz zawsze aktualnie bezpośrednio w IMPP i w swoim krajowym urzędzie egzaminacyjnym.
Zgłoszenie na egzamin zatwierdzający z psychoterapii nie odbywa się centralnie, lecz przez krajowy urząd egzaminacyjny właściwy dla kraju związkowego, w którym odbywasz szkolenie lub studia. Terminy znacznie się różnią: Bawaria wymaga na przykład zgłoszenia na wiosenny termin do 10 stycznia, a na jesienny do 10 czerwca, inne kraje ustalają zbliżone, ale nie identyczne daty graniczne. Ponieważ do zgłoszenia zwykle trzeba zebrać dokumenty potwierdzające szkolenie i inne załączniki, warto zapytać swój urząd kilka miesięcy wcześniej, zamiast polegać na ogólnych informacjach ogólnokrajowych.
Dlaczego szkolenie PiA uchodzi za szczególnie trudne
Kto pyta, dlaczego szkolenie PiA uchodzi za tak trudne, zwykle nie ma na myśli materiału egzaminacyjnego, lecz warunki, które go poprzedzają. Dawne szkolenie trwa w pełnym wymiarze około trzech lat, a przy równoległym zatrudnieniu do pięciu lat, i dochodzi do pięcio- lub sześcioletnich studiów z psychologii. Szkolenie w instytucie jest zwykle płatne: w zależności od trybu i placówki koszty, które PiA często ponoszą sami, wynoszą od około 10.000 do znacznie ponad 50.000 Euro.
Historycznie dodatkowo utrudniało sprawę to, że praktyka w trakcie szkolenia była płatna co najwyżej w minimalnym stopniu lub wcale. Od reformy PsychThG istnieje dla pierwszej fazy praktycznej ustawowe prawo do minimalnego wynagrodzenia w wysokości 1.000 Euro miesięcznie przy pełnym etacie, finansowane przez kasy chorych. Przy obciążeniu często ok. 26 godzin tygodniowo w tej części szkolenia sytuacja finansowa pozostaje dla wielu napięta – zwłaszcza gdy równolegle pojawiają się opłaty instytutowe i koszty utrzymania. Jak obciążające mogą być długie, drogie i słabo płatne ścieżki kształcenia, opisujemy też w naszym przeglądzie najtrudniejszych szkoleń w Niemczech, także w odniesieniu do innych zawodów.
Dla samego przygotowania pomaga najbardziej to, co już znasz ze studiów: aktywnie przerabiać przypadki zamiast tylko je czytać. Nasz artykuł o aktywnym przywoływaniu i powtarzaniu z odstępami z fiszkami pokazuje, jak wiedzę o przypadkach i rozważania diagnostyczne można utrwalić trwalej niż przy biernym powtarzaniu. A jeśli za pierwszym razem się nie uda: podstawowe zasady postępowania po niezaliczonym egzaminie i możliwość powtórki są podobne na różnych drogach kształcenia – szczegóły znajdziesz w naszym artykule o powtórce egzaminu przy trzeciej próbie.
Nie wszystko zależy wyłącznie od nauki
Dla szczególnie napiętych sytuacji egzaminacyjnych istnieje dyskretne wsparcie
Dowiedz się więcej o zestawie do ściągania
- Egzamin zatwierdzający z psychoterapii oznacza w zależności od drogi szkolenia dwa różne egzaminy: dawny pisemno-ustny egzamin IMPP albo nowy egzamin MPF/AoPP po studiach bezpośrednich
- Dawne szkolenie PiA trwa z okresem przejściowym do najpóźniej 31 sierpnia 2032 (wyjątki do 2035) równolegle dalej
- Pisemny egzamin IMPP dawnego szkolenia ma niski wskaźnik niezaliczeń – poniżej 4 procent; dla nowego egzaminu brak jeszcze urzędowej łącznej wartości
- Terminy odbywają się dwa razy w roku, zgłoszenie przez krajowy urząd egzaminacyjny z własnymi terminami
Egzamin zatwierdzający z psychoterapii to nie jeden, jednolity format, lecz dwie równoległe drogi z własną logiką, przebiegiem i liczbami. Kto wie, w którym systemie się znajduje, może przygotować się celowo – i nie musi dawać się zbić z tropu przypisanymi nie tam wskaźnikami niezaliczeń ani niepewnymi wpisami z forów.
„Zatwierdzenie nie zapada w jednym dniu egzaminu – zależy od tego, jak dobrze wiesz, którą drogą idziesz.”
